Τρίτη, 7 Ιουνίου 2016

Η "γενοκτονία της αισθητικής" στην αρχιτεκτονική της Αθήνας




Αν κάτι λατρεύω να παρατηρώ σχολαστικά είναι η αρχιτεκτονική των κτηρίων* σε όποιον τόπο και αν βρίσκομαι. Η Αθήνα είναι για πολλούς μια παρεξηγημένη πόλη μιας και το συνονθύλευμα αρχιτεκτονικών τάσεων που τη χαρακτηρίζει ξενίζει εκ πρώτης όψεως τον παρατηρητή. Όχι τόσο τον Έλληνα, καθώς μεγαλειώδης αστική αρχιτεκτονική πχ. κεντροευρωπαϊκού τύπου δεν υφίσταται σε μεγάλο βαθμό στην Ελλάδα για να φέρει το μέτρο σύγκρισης μέσα του. Σίγουρα όμως η γκρίζα πολυκατοικία της μεταπολεμικής περιόδου απογοητεύει και τον πλέον απαίδευτο. 
  Υπάρχουν γωνιές που πραγματικά μπορείς να ερωτευτείς στην πρωτεύουσα, όπως η γραφική Πλάκα και οι γύρω αρχαιολογικοί της χώροι, ο Λυκαβηττός, οι πεζόδρομοι Αρεοπαγίτου- Αποστόλου Παύλου, το Θησείο κτλ. και άλλες (οι περισσότερες δυστυχώς) που θα ήθελες να εξαφανιστούν συθέμελα. Κοιτώντας σήμερα τα -τόσο αντιαισθητικά στα μάτια μου- δημόσια κτήρια των προηγούμενων δεκαετιών με τις αυστηρές τετραγωνισμένες/ παραλληλόγραμμες προσόψεις κατασκευασμένες από γυαλί, αλουμίνιο και μάρμαρο, καθώς και τις δοκούς σε σχήμα «Ι» στη βάση τους σκέφτομαι ότι κάποτε αυτές οι κατασκευές υπήρξαν επαναστατικές και δημιουργήθηκαν με το πρόσχημα του συγχρονισμού της πόλης με την υπόλοιπη Ευρώπη. 
  Το μαζικό έγκλημα που διαπράχθηκε τις δεκαετίες '50-'80 στην αρχιτεκτονική δομή της πόλης πρόκειται ουσιαστικά για μια «γενοκτονία της αισθητικής». Τα εντυπωσιακά κτήρια της νεοκλασικής Αθήνας, της μοντέρνας αρχιτεκτονικής της δεκαετίας του '20, της Αρ Ντεκό και του εκλεκτισμού αντικατέστησαν η «αντιπαροχή» και η «μοντέρνα πολυκατοικία» που αφάνισε ουσιαστικά το ιστορικό κέντρο της Αθήνας. Η αδηφάγα μπουλντόζα ισοπέδωσε κτίσματα μοναδικής αισθητικής για να υψωθούν στη θέση τους αμέτρητα κατασκευαστικά απορρίγματα που στέρησαν από την πόλη την αίγλη της προπολεμικής περιόδου. Η Αθήνα βιάστηκε να «εξευρωπαϊστεί» και για άλλη μια φορά η βιασύνη έφερε προχειρότητα και μόνιμες αλλοιώσεις. 
  Κοιτάζοντας ένα από αυτά τα κτήρια σκέφτομαι ότι όταν ανεγέρθηκε απαστράπτον και δυναμικό αντιμετωπίστηκε από τους Αθηναίους ως επιστέγασμα της σύμπλευσης της πόλης με τις υπόλοιπες μεγαλουπόλεις της Ευρώπης. Και αναρωτιέμαι· έτσι άραγε το αξιολογούσε και ο τότε παρατηρητής ή είναι στρεβλή η ιδέα που επικρατεί σήμερα; Μπορούσε ο Αθηναίος να αναγνωρίσει το έγκλημα που συντελούταν μπροστά του ή όντως ένιωθε ότι η ποιότητα ζωής του και της πόλης γενικότερα ανέβαινε επίπεδο; 
  Ότι και αν ίσχυε τότε, η συγκεκριμένη επικρατούσα αρχιτεκτονική τάση του κέντρου της Αθήνας σήμερα απογοητεύει και αποτελεί ερώτημα αν οι επόμενες γενιές θα μπορέσουν να την εκτιμήσουν διαφορετικά και εν τέλει να την αγαπήσουν…

Για το τέλος ας δούμε μερικά «ατιμώρητα εγκλήματα»· Κτήρια που κατεδαφίστηκαν εν μία νυκτί.


Ξενοδοχείο "Ακταίον" στο Φάληρο. Η κατεδάφισή του αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα του νεοελληνικού πολιτισμού μας.
Το Δημοτικό Θέατρο Αθηνών στην πλατεία Κοτζιά σε σχέδια του Τσίλερ. Κατεδαφίστηκε από τον τότε δήμαρχο Κ. Κοτζιά, καθώς περιόριζε τη θέα από το γραφείο του. Η ελληνική πολιτεία αποφάσισε να μετονομάσει την πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως σε Κοτζιά προς τιμήν του (!).
"Βίλα Μαργαρίτα" στη συμβολή των οδών Κηφισίας και Μεσογείων.


Μέγαρο Πεσμαζόγλου στη συμβολή των οδών Βασιλίσσης Σοφίας και Ηρώδου Αττικού.
Οικία Τσοποτού στη γωνία Πειραιώς και Μενάνδρου. Πίνακας του Ν. Εγγονόπουλου.
 
Και εκατοντάδες ακόμα αρχιτεκτονικά αριστουργήματα που χάθηκαν από χέρια ανθρώπινα.

*H ετυμολογία της λέξης κτίριο αμφισβητείται, καθώς προϋποθέτει την μη υπαρκτή παραγωγική κατάληξη -ριο. Η ορθή γραφή είναι με –η- και όχι με -ι- κατά τους γλωσσολόγους (λχ. Γ. Μπαμπινιώτης).

Δεν υπάρχουν σχόλια: